Agressie naar mensen

All website content: © HondenLot | KVKnr: 69598886 | Westbeemster | mail: info@HondenLot.nl

Agressie gericht op mensen

Verstijven, met een harde blik aanstaren, besluipen, opjagen, bestormen, grommen, de lippen optrekken, snauwen, snappen (in de lucht happen), blaffen, bijten. Het zijn allemaal gedragingen die vallen onder agressie. Jaarlijks worden er duizenden Nederlanders door een hond gebeten. De meeste slachtoffers zijn kinderen. Gedragsproblemen waarbij er sprake is van agressie gericht naar mensen, worden veelvuldig genoemd wanneer mensen afstand doen van hun honden. Helaas bestaan er enorm veel misverstanden over agressie. Gebrek aan kennis over dit onderwerp vormt een grote bedreiging voor zowel mens als hond.

Waarom toont een hond agressie, hoe kun je hier het beste op reageren en wat kun je doen om dit gedrag te voorkomen en veranderen? In dit artikel ga ik hier dieper op in.

 

Agressie is nooit een op zichzelf staande diagnose, maar altijd een uiting van een onderliggend probleem. Agressie kan gezien worden als een vorm van communicatie die gericht is op een bepaalde prikkel, ook wel een trigger genoemd. Een hond kan bewust gebruik maken van agressie om triggers af te schrikken, te bedreigen of aan te vallen. Agressie kan ook tot uiting komen via een soort 'reflex', waarbij de hond onbewust, via het zenuwstelsel omschakelt naar vechtmodus om zichzelf te verdedigen en te overleven. Honden gedragen zich nooit ‘zomaar uit het niets’ agressief, er is altijd sprake van een onderliggende oorzaak. Grondig onderzoek kan achterhalen wat die oorzaak is.

 

Pijn

Wanneer er sprake is van een gedragsprobleem, dient men altijd eerst lichamelijke oorzaken uit te sluiten. Is de hond fysiek gezond of is er op enige manier sprake van pijn? Pijn kan ervoor zorgen dat een hond plots agressief reageert. De hond reageert in dergelijke gevallen reflexmatig, om pijn of eventuele verergering van de pijn te voorkomen. Zo kan een hond die zijn poot bezeerd heeft, plots een agressieve snauw geven bij het afdrogen na een natte boswandeling. Honden die last hebben van hun rug kunnen een ‘kort lontje’ hebben en woest uitvallen aan de lijn. Ook het gebruik van hulpmiddelen die pijn veroorzaken, werkt agressie in de hand. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van prikbanden, slipkettingen of stroombanden, maar ook aan het toedienen van fysieke correcties. Een pijnscheut kan een agressieve reactie in gang zetten.

 

Angst

De emotie angst is met afstand de meest voorkomende onderliggende oorzaak bij agressieproblemen. Angstagressie komt voort uit een emotionele reactie (o.a. aangestuurd door het sympathisch zenuwstelsel, onbewust) en heeft als doel om de afstand tussen de hond en trigger zo snel mogelijk te vergroten (afschrikken). Veel voorkomende triggers zijn:

  • Bepaalde uiterlijke kenmerken, leeftijd en het geslacht van mensen (groot, lang, huidskleur, beharing, kleding, man of vrouw, ouderen, volwassenen, kinderen). Het betreft kenmerken waar de betreffende hond niet aan gewend is of negatieve associaties mee heeft.
  • Bepaalde gedragingen van mensen. Denk hierbij aan plotse abrupte bewegingen, directe benadering, bepaalde houdingen (over de hond heen buigen bijvoorbeeld), onverwachte handelingen (hand boven op de kop), plots opspringen, plots binnenkomen, etc.
  • De omgeving. Denk hierbij aan een omgeving waar de hond negatieve associaties mee heeft, zoals misschien een dierenartsenpraktijk, of wanneer de hond zich in een hele kleine ruimte bevindt (in een smalle doorgang, in een bench, in de achterbak van een auto, etc.).

 

Hoewel angstagressie in eerste instantie defensief zal zijn, kunnen leerervaringen ervoor zorgen dat er een omslag plaatsvindt naar offensieve agressie. Dit is met name het geval bij herhaaldelijke blootstelling aan dezelfde soort triggers. De verlaagde houding (defensief) slaat dan om naar een verhoogde houding (offensief).

Het is een groot misverstand dat honden die agressie tonen in een verhoogde houding zelfverzekerd (of dominant*) zouden zijn. In verreweg de meeste gevallen reageren ook deze honden uit angst!* Waar defensieve agressie meer neigt naar het vermijden en voorkomen van verdere escalatie, neigt offensieve agressie meer naar een actievere, opgewonden vorm van dreigen. De houding of intentie verandert niets aan de onderliggende oorzaak of emotie.

 

Conflict

Wanneer er sprake is van een conflict, speelt angst vaak een rol, maar er is ook vaak sprake van frustratie. Voorbeelden van conflicten waarbij agressie kan plaatsvinden zijn:

  • Wanneer er sprake is van een conflict m.b.t. bronnen (eten, objecten) die de mens benadert.
  • Bij de betreding van de persoonlijke ruimte van de hond (bijvoorbeeld een hond die wordt verstoord op zijn rustplaats).
  • Wanneer de hond gehinderd wordt bij het uiten van (door de hond) gewenst gedrag, bijvoorbeeld omdat hij vastgebonden is of wordt geblokkeerd.
  • Wanneer de mens een hond bedreigt met traditionele correcties* (doordringend aanstaren, stemverheffing en/of fysieke correcties).

 

De hond zet deze vorm van agressie in om verdere escalatie van het conflict te voorkomen. Hier komt ook vaak de zogenaamde 'ladder van agressie' ter sprake. Honden laten vele signalen zien voordat zij overgaan tot bijten. Pas wanneer alle signalen genegeerd worden, of wanneer belangrijke signalen door eerdere leerervaringen zijn onderdrukt (bijvoorbeeld doordat mensen straf hebben toegediend op momenten dat de hond gromde of blafte), zal een hond overgaan tot bijten. Een veelvoorkomend misverstand is het verwarren van conflictagressie met dominante agressie. De hond is op zulke momenten niet bezig met het vaststellen van een rangorde of met het verkrijgen van een bepaalde status binnen een relatie met de betreffende mens. Wanneer een hond agressie toont, handelt de hond altijd uit eigen belang.

 

Bewaken van bronnen, bezitterig

Wanneer er sprake is van het bewaken van bronnen (denk aan eten, speeltjes, of andere objecten die de hond zich toegeëigend heeft), speelt frustratie en conflict een zeer grote rol. De hond is bang dat hem iets afgenomen wordt en hierbij ontstaat een conflict. Hoewel het verdedigen en bewaken van bezit natuurlijk gedrag is, is hier vaak ook sprake van aangeleerd gedrag. Wanneer mensen regelmatig op een negatieve manier dingen van honden afpakken, gaat een hond hier op een gegeven moment op anticiperen. De benadering van mensen wordt een voorspeller van negatieve gevolgen. De hond zet agressie in om te voorkomen dat de mens iets van hem afpakt. Wanneer de hond hier succes mee heeft, zal de agressie kunnen toenemen en verergeren.

Bij deze vorm van agressie is het van groot belang om rekening te houden met frustratie en conflictagressie. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is het geen goed idee om het conflict aan te gaan (te verergeren) en de hond te dwingen om bronnen op te geven of om uit de weg te gaan. Dit vormt een nog heftigere negatieve ervaring, die het initiële gedrag van de hond zal bevestigen en versterken. Dergelijke vormen van agressie dienen omgebogen te worden via het opbouwen van prettige ervaringen met de benadering van mensen. Goud advies is dan ook: pak nooit iets af van een hond. Indien je iets wilt afnemen, leer de hond dan dat jouw komst een prettige ruil voorspelt (ruilen met een speeltje, een lekkernij, etc). Ook het aanleren van het signaal los (met prettige gevolgen) kan onderdeel zijn van succesvolle therapie voor dergelijke problemen. Een hond kun je leren om met veel plezier dingen af te geven. Agressie is verbonden aan negatieve emoties. Alleen positieve emoties (prettige ervaringen) kunnen dit gedrag doen verminderen en stoppen.

 

Territoriaal

Deze vorm is zeer verwant aan angstagressie. Bij territoriale agressie reageert de hond agressief wanneer de mens een bepaalde plek of ruimte benadert. Denk aan honden die agressief een erf bewaken, achter een hek van alles ‘weg’ blaffen, of woest reageren vanuit een auto. In dit geval is de agressie gekoppeld aan een bepaalde ruimte. Men spreekt bijvoorbeeld van territoriale agressie wanneer de hond vreemden bijvoorbeeld wel aanblaft vanuit de tuin, maar buiten de tuin niet. Over het bestaan van territoriale agressie valt te twisten. Het zou ook heel goed kunnen zijn dat deze honden uit angst reageren en dat de afgebakende ruimte invloed heeft op het gedrag (een woonkamer biedt waarschijnlijk minder vluchtmogelijkheden dan een groot open terrein).

 

Redirectie

Redirectie agressie vindt altijd plaats als tweede vorm naast een bestaande andere vorm van agressie. Er is dan sprake van hoge opwinding waarbij de agressie die in eerste instantie gericht is op triggers wordt omgericht naar datgene wat op dat moment het dichtst in de buurt/bereikbaar is. Wanneer mensen ingrijpen bij een hondengevecht is de kans dat ze zelf worden gebeten door redirectie groot. Een hond die uitvalt aan de lijn kan ook plots happen in de arm van de mens die naast hem staat. De agressie is gericht op een trigger waar de hond op dat moment niet bij kan en dit wordt vervolgens ‘afgereageerd’ op datgene waar de hond op dat moment wel bij kan.

 

Spel

Bij spelagressie is het nooit de intentie van de hond om schade aan te richten. Bovendien is er in deze gevallen sprake van een positieve emotionele toestand. Wanneer spel de context is van agressie, betreft het hoge opwinding, happerig gedrag, weinig impuls controle en/of een te harde bijtdruk. Dit komt veel voor bij jonge honden die niet geleerd hebben om hun gedrag goed te controleren. Spelagressie kan omschieten in angstagressie wanneer de mensen hier op reageren met traditionele correcties. Het oefenen van impuls controle, het spelen met andere honden en het aanleren van gecontroleerd spelen (gecombineerd met pauzes en oefeningen) kan dit gedrag sterk doen afnemen.

 

Prooi

Bij prooiagressie ligt de motivatie bij het opjagen, vangen en mogelijk doden/opeten (niet altijd het geval) van de prooi. Ook hier is er sprake van een positieve emotionele toestand die verbonden is aan exploratie en het uitbuiten van bronnen.

Dit wordt vooraf gegaan door staren/fixeren, sluipen (in stilte!) en uiteindelijk opjagen, waarbij er pas tijdens de achtervolging zo’n hoge opwinding kan ontstaan dat de hond alsnog gaat blaffen. Deze vorm van agressie stopt in de meeste gevallen wanneer de 'prooi' stopt met bewegen.

Doordat veel mensen de definitie van prooiagressie verkeerd interpreteren en koppelen aan snel bewegende triggers, wordt prooiagressie helaas vaak onterecht verward met angstagressie. Met name wanneer de hond fietsers, joggers en/of skate boarders woest aanblaft en vervolgens achtervolgt, ontstaat er een misverstand. Deze vorm van wegjagen, voorafgegaan door luid blaffen (dus niet in stilte besluipen of opjagen) hoort eerder thuis bij angst-, conflict- of territoriale agressie, dan bij prooiagressie.

 

Pathologisch (m.b.t. ziekte) en impulsief

Pathologische agressie omvat ziek gedrag. Het betreft volkomen onvoorspelbare, impulsieve agressieve reacties die onverklaarbaar tot uiting komen. Dergelijke agressie komt voort uit een verkeerde balans van hormonen en/of neurotransmitters die o.a. gedrag aansturen. Bij deze vorm van agressie is er geen sprake van duidelijke triggers. Het is haast onmogelijk om dit gedrag te voorkomen. Het inschakelen van een veterinaire gedragsdeskundige, die eventueel een uitgebreide therapie en/of gedragsmedicatie kan voorschrijven, is in dergelijke gevallen noodzakelijk. Gelukkig komt deze heftige impulsieve vorm van agressie weinig voor, maar: ook bij alle eerder genoemde vormen van agressie, spelen hormonen en neurotransmitters een grote rol. Bij alle vormen van overmatige agressie kan het inschakelen van een veterinaire gedragsdeskundige dus een zeer verstandige keuze zijn.

 

Hoe kun je als mens het beste reageren op agressie?

Wanneer een hond agressie toont zijn er vier stappen die genomen dienen te worden.

Stap 1: Vergroot de afstand tussen hond en trigger. Dit geldt voor alle mogelijke vormen van agressie. Stop. Neem afstand!

Stap 2: Evalueer de situatie en achterhaal de onderliggende oorzaak.

Stap 3: Stel een plan op waarmee je het gedrag in de toekomst zo veel mogelijk kunt voorkomen (management).

Stap 4: Gedragstherapie en training, waarbij alle vormen van traditionele correcties en agressieve confrontaties uit den boze zijn.

 

Tips m.b.t. management/voorkomen:

  • Voorkom zoveel mogelijk contact met potentiële triggers
  • Houd de hond aangelijnd
  • Creëer afstand tussen hond en triggers door bijvoorbeeld op tijd over te steken op straat en achter auto’s of bloembakken (visuele barrières) te lopen.
  • Wanneer de hond agressief reageert op bezoek, zorg dat de hond in een andere ruimte is wanneer bezoek binnenkomt, of lijn de hond aan.
  • Gebruik babyhekjes in huis om de hond op afstand te houden van bezoek.
  • Leer de hond een muilkorf aan door gebruik te maken van positieve associaties

 

Onderdelen van gedragstherapie & training:

  • Het leren lezen van de lichaamstaal van honden en het op tijd herkennen van signalen die onderdeel zijn van de ladder van agressie.
  • Het uitsluiten van methodes die confrontatie gericht zijn: geen traditionele correcties die agressief gedrag verder stimuleren. Geen dwang of intimidatie.
  • Het creëren van zo veel mogelijk voorspelbaarheid voor de hond, door gebruik te maken van duidelijke en consequente routines en patronen.
  • Gedragstherapie methodes die gebaseerd zijn op systematische desensitisatie (het geleidelijk blootstellen aan triggers op zeer grote afstand, zonder stress opbouw, het ongevoelig maken) en counter conditioneren (het geven van een andere betekenis aan triggers)
  • Door gebruik te maken van belonen en het opdoen van zo veel mogelijk positieve associaties. Hoe meer positieve emoties, hoe minder kans op agressie.

 

* lees ook het artikel over agressie tussen honden onderling, klik hier

* meer lezen over dominantie bij honden, klik hier.

* meer lezen over angst bij honden, klik hier.

* meer lezen over corrigeren en traditionele correcties, klik hier.

 

HondenLot, februari 2016. Inclusief bronvermelding en digitale doorverwijzing wordt delen op prijs gesteld. Copy paste/directe overname is zonder schriftelijke toestemming niet toegestaan.

 

Klik hier om meer te lezen m.b.t. gedragstherapie.

 

 

Referenties:

  • K. L. C. Sueda, R. Malamed, Canine Aggression Toward People: A Guide For Practitioners. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 2014
  • K. Shepherd, Ladder of aggression. Horowitz D, Mills D.S., BSAVA Manual of Canine and Feline Behavioural Medicine, 2009

 

 

 

 

 

 

 

Meer lezen m.b.t. gedragstherapie: