Agressie tussen honden onderling

All website content: © HondenLot | KVKnr: 69598886 | Westbeemster | mail: info@HondenLot.nl |

Agressie tussen honden onderling

 

Regelmatig krijg ik vragen in de trend van ‘wat kan ik het beste doen als mijn hond door een andere hond wordt lastig gevallen…’. Onderaan dit artikel geef ik een aantal tips, maar, voordat ik hier op in ga is het nodig om eerst stil te staan bij belangrijkere vragen. Wat is agressie; waarom tonen honden agressie en hoe kun je escalatie voorkomen? Pas wanneer die vragen zijn beantwoord zal ik ingaan op de laatste vraag: wat kun je nog doen wanneer het al te laat is..?

 

Wat is agressie?

Agressie hoort thuis in het normale repertoire van hondengedrag. Agressie is zelfs een hele belangrijke vorm van communicatie die voor een hond soms noodzakelijk is om te kunnen overleven. Agressie kan vele verschillende doelen dienen. Zelfverdediging, een waarschuwing voor verdere escalatie, het vangen en doden van prooi of het oefenen van agressieve signalen tijdens spel-agressie. Dit zijn slechts een paar voorbeelden van agressie die voor een hond van levensbelang kunnen zijn.

 

Veel mensen denken bij agressie aan grommen, opgetrokken lippen (tanden laten zien) en blaffen en zij vrezen daarbij meestal voor het echte doorbijten. Agressie heeft dus een zeer negatieve lading bij veel mensen. Hoewel dit zeer begrijpelijk is, hoeft agressie lang niet altijd problematisch te zijn.

 

Er bestaan binnen de communicatie van honden bovendien nog vele andere, subtielere vormen van agressie. Agressie hoeft ook lang niet altijd te eindigen in een bijtincident, want honden zijn van nature zeer conflictvermijdende dieren die liever niet in gevechten verzeild raken. Strak aanstaren met een harde blik (fixeren, waarbij de blik niet meer wordt afgewend), verstijven (een bek die plots stijf dicht gaat, spieren die aanspannen) kunnen ook vormen van agressieve communicatie zijn die vaak door mensen worden gemist.

 

Daarnaast wordt agressie in de meeste gevallen (met name bij gezonde, goed gesocialiseerde honden) vooraf gegaan en gesust door conflictsignalen, ook wel stress-signalen of kalmerende signalen genoemd. Dit fenomeen is en wordt inmiddels ook onderzocht door de wetenschap. Mede dankzij de ontdekking en herkenning van deze signalen is de zogenaamde ‘ladder van agressie’ ontstaan, waarmee mensen kunnen leren om signalen te herkennen die opkomende agressie zouden kunnen voorspellen. Wel is het belangrijk om deze signalen in de bijbehorende context te plaatsen, want dergelijke signalen kunnen ook door zeer ontspannen en stabiele honden dagelijks getoond worden. Een hond die gaapt kan ook moe zijn, bijvoorbeeld, maar een hond die gaapt terwijl hij non stop door een andere hond in het gezicht gelikt wordt, zou zich heel goed ongemakkelijk kunnen voelen op dat moment…

 

Waarom tonen honden soms problematische agressie ten opzichte van elkaar?

Dit is de eerste en meest belangrijke vraag die iedereen zich zou moeten stellen wanneer men kampt met agressie problemen: wat drijft een hond om zich op dat moment en binnen die context op die manier te gedragen?

Echter, zoals ik al eerder aangaf, kan agressie vele verschillende doelen dienen en daarnaast is elke hond een uniek individu. Helaas bestaat er dus absoluut geen eenduidig antwoord op de ‘waarom’ vraag. Ik kan jou dus onmogelijk via dit artikel uitleggen waarom jouw hond zich die ene keer zo gedroeg. Wel kan ik algemene informatie bieden die wellicht meer inzicht zou kunnen geven.

 

De rol van emoties

Agressie wordt, net als al het gedrag wat alle zoogdieren (inclusief mensen) tonen, mede aangestuurd door emoties. Gedrag wat tot uiting komt of wat ingezet wordt, is afhankelijk van vele verschillende factoren en interne processen binnen het hondenlichaam.

Hieronder volgen een paar voorbeelden van de meest voorkomende emotionele systemen die agressie kunnen aansturen:

  • Pijn - waarbij de agressie als doel heeft om eventuele veroorzaking of verergering van pijn/fysieke schade te voorkomen. Een praktijkvoorbeeld: een hond met artrose (en vreselijke pijn aan de gewrichten) vliegt een drukke puppy aan.
  • Frustratie - wanneer een hond beperkt wordt in zijn wensen om een bepaald doel te bereiken kan agressie tot uiting komen door frustratie. Een praktijkvoorbeeld: een aangelijnde hond raakt zeer opgewonden bij het zien van een andere hond en wil graag informatie vergaren (de andere hond besnuffelen). Doordat de lijn de hond hierin tegenwerkt en beperkt, barst de hond uit in agressie en als gevolg valt de hond vreselijk uit aan de lijn.
  • Spel - waarbij er sociale relaties worden opgebouwd en waarbij de hond kennis maakt met sociale vaardigheden zonder dat er schadelijke agressie plaatsvindt. Spel-agressie heeft als doel om de hond informatie te bieden over o.a. communicatie, competitie en het verkennen van grenzen. Een praktijkvoorbeeld: twee honden die lopen te ravotten op een speelveld waarbij er druk wordt gegromd, gesnauwd en gebeten zonder dat er fysieke schade wordt aangericht.
  • Angst - waarbij de agressie als doel heeft om de ontvanger op afstand te houden, omdat deze als bedreigend wordt ervaren voor de hond zelf. Praktijkvoorbeeld: een hond die aangelijnd op straat loopt verstijfd en gromt bij de benadering van een luidruchtig kind op een skelter.

 

Dit zijn slechts een paar, relatief simpele praktijkvoorbeelden van emoties die agressief gedrag zouden kunnen aansturen. Wanneer je op zoek gaat naar oplossingen voor agressie-gerelateerde problemen, is het belangrijk om de onderliggende emotionele motivatie weg te nemen/aan te passen. Dit kan complexer zijn dan gedacht wanneer je als gedragstherapeut leert dat verschillende emotionele systemen ook nog eens gelijktijdig en door elkaar heen gedrag kunnen aansturen. Daarnaast zal je eerst eventuele medische factoren moeten uitsluiten en moet je o.a. rekening houden met de invloed van leerervaringen, het temperament van de hond, de rol van de omgeving (de context), de complete geschiedenis van de hond, etc, etc, voordat je echt iets zinnigs over agressie-gerelateerde problemen kunt zeggen.

 

Een aannemelijke diagnose stellen is dus heel iets anders dan tijdens de hondenwandeling agressie waarnemen en dan vervolgens compleet ongefundeerde opmerkingen maken in de trend van “ahja, die honden wilden gewoon even kijken wie de baas is he" en dan weer doorlopen. De ‘wie is de baas’ emotie is tot op heden nog nooit waargenomen. De kans is aanzienlijk groter dat er een vorm van spel, angst, frustratie of pijn invloed heeft gehad op het gedrag.

 

De rol van opwinding/stress

Het is belangrijk om te realiseren dat opwinding en stress (en daarmee doel ik hier op negatieve opwinding) een enorm versterkende invloed kan hebben op agressief gedrag. Hoe hoger de mate van opwinding of stress (negatieve opwinding), des te lager komt de drempel voor escalerende agressie te liggen. Opwinding en stress kan opstapelen binnen het lichaam. Zo kan een hond die al een tijdje heel druk aan het spelen is met een bal agressief exploderen bij de benadering van een soortgenoot. Zo kunnen grote groepen honden die een klein hondje opjagen zelfs zo opgewonden raken dat zij het hondje verscheuren (een verschijnsel wat ook wel ‘ganging up’ wordt genoemd en wat gelukkig maar heel zelden voorkomt, maar waar wel rekening mee gehouden zou moeten worden). Zo kan een hond die stress ervaart doordat hij constant aan de lijn gecorrigeerd wordt door de mens ook agressiever uit de hoek komen dan een hond die vrij mag bewegen. Onderschat dus niet de gevolgen van opwinding en stress op de drempel voor agressie bij honden.

 

Hoe kun je het beste negatieve escalatie van agressie tussen honden onderling voorkomen?

Als eerste zou ik adviseren om je te verdiepen in die eerder genoemde conflictsignalen. Honden tonen deze signalen naar elkaar om eventuele agressie te sussen en om aan te geven dat zij zich niet prettig voelen bij het contact. Herken jij conflictsignalen? Let dan op de andere hond, neemt deze hond afstand of geeft de hond de ander ruimte om zich te herstellen? Zo niet, dan wordt het tijd om in te grijpen.

In tegenstelling tot wat veel mensen denken is het lang niet altijd een goed idee om de honden het ‘zelf te laten uitzoeken’. Ook honden hebben soms complete miscommunicatie en ook hondenkarakters kunnen flink met elkaar botsen en hierdoor kunnen honden in gevechten verzeild raken met risico op schade.

 

Hoe grijp je in wanneer er ongepast of niet op conflictsignalen wordt gereageerd?

Het is belangrijk dat de honden in zo’n geval zo snel mogelijk de aandacht van elkaar kunnen verleggen. Het is nog belangrijker dat dit op een positieve manier gebeurt. Verreweg de meeste agressie (met uitzondering van spel en prooi-agressie) wordt aangestuurd door negatieve emoties. Alleen positieve emoties kunnen de onderliggende drang voor agressie doen afnemen!

Maak dus gebruik van een vriendelijk stemgeluid en zet dingen in die de honden op dat moment nog leuker kunnen vinden zoals voer en spel. Vraag de honden om los van elkaar een oefening uit te voeren (oogcontact maken, zitten, hierkomen, etc) en beloon dit uitzinnig zodra de hond gewenst initiatief toont. Vraag een andere hondeneigenaar om hulp bij het terugroepen van de andere hond, maar wanneer de eigenaar niet thuis geeft, richt jouw aandacht dan op de hond die jij als het meest bedreigend ervaart (dat kan jouw eigen hond zijn, maar het kan ook de hond van een ander zijn).

Soms kan het ook al enorm helpen als je als mens even tussen de honden doorloopt om het contact te verbreken en de honden te verleiden tot iets anders, leukers om te doen. (Overigens doen honden dit ook regelmatig bij elkaar wanneer zij in groepsverband uitgelaten worden.)

 

Je wil niet weten hoe vaak ik andermans honden al oefeningen heb kunnen laten doen en voertjes heb laten zoeken om zo mijn eigen hond te beschermen tegen verdere belaging. Mijn hondje kon vluchten en ruimte pakken terwijl ik de andere hond keurig voor mij liet zitten (zit is een oefening die haast elke hond kent, heel handig!). Uiteraard vraag ik een eigenaar eerst om hulp en vaak roepen zij hun honden dan beleefd terug, maar wanneer deze niet willen helpen, dan richt ik mij vaak op het positief benaderen en afleiden van hun honden.

 

Angst voert agressie en agressie voert angst

Hoe komt het dat een harde schreeuw of ruk aan de riem soms wèl lijkt te werken?

Dat komt doordat je in zo’n geval m.b.t. het ‘werken’ alleen kijkt naar het gedrag, maar niet naar de onderliggende oorzaak. het gedrag kan zeker stoppen, maar de onderliggende motiverende emotie sluimert door. Wanneer het agressieve gedrag door een negatieve emotie gestopt wordt (bijvoorbeeld d.m.v. een correctie als een schreeuw, een tik in de zij, een ruk aan de riem, etc) is er altijd sprake van conflictvermijding, bevriezing of vluchtgedrag. Dit kan tot uiting komen bij een sterk negatief gevoel zoals pijn (ruk aan de riem, tik in de zij) of angst (een intimiderende schreeuw). Hierboven heb ik echter uitgelegd dat pijn en angst ook motiverende emoties kunnen zijn voor agressie. Hoewel deze twee emoties ook bevriezing en vluchten in gang kunnen zetten, blijft de kans op agressie nog volop aanwezig wanneer je gebruik gaat maken van negatieve feedback op agressie. Agressie beantwoorden met agressie is dus een slecht idee!

 

Agressie beantwoorden met agressie is overigens wel een heel begrijpelijke reactie van mensen, want in de meeste gevallen van opkomende agressie tussen honden ontstaat er sprake van angst bij mensen en angst voert agressie. Zo raak je binnen no time verzeild in een vicieuze cirkel waarbij de honden elkaar in de haren vliegen en de eigenaren er omheen staan te schreeuwen of beginnen te schoppen. Angst voert agressie en agressie voert angst.

 

Wanneer het echt escaleert en er is een gevecht ontstaan, wat kun je dan het beste doen??

Het is super kloten (excuses), maar ook hier is geen eenduidig antwoord op te geven. De eerste ingeving van mensen zal op zo’n moment altijd worden aangestuurd door hun eigen emoties (angst of frustratie), dus in de meeste gevallen is er ook bij mensen sprake van een emotionele reactie die mensen niet bewust inzetten, maar die door angst of frustratie wordt gedreven. Hierdoor is het moeilijk om in te schatten hoe jij daadwerkelijk zal reageren op zo’n moment.

 

Ik heb wel eens gehoord over twee honden die elkaar in de haren vlogen bij een bloemenwinkel, waarbij iemand bedacht om er een emmer water overheen te kieperen. Hier schrokken de dieren van (bevriezing), waardoor de eigenaren de honden razendsnel veilig uit elkaar konden trekken (beiden waren aangelijnd). Datzelfde kan gebeuren wanneer je, bijvoorbeeld, een jas of doek over de vechtende honden heen gooit.

 

Ook lees ik wel eens verhalen over het in de keel pakken of aan de achterpoten trekken (met een intens risico op redirectie agressie!!). Persoonlijk zou ik dat niet willen aanraden; het lijkt mij erg gevaarlijk, maar nogmaals, ik sta ook niet voor mezelf in wanneer ik zie dat mijn hond vermoord wordt door een andere hond. Ik weet echt niet waar ik dan toe in staat ben.

 

Ik heb onlangs wel zelf een fikse agressieve aanval op mijn hond mogen meemaken. Mijn hond werd redelijk onverwacht keihard aangevlogen door een aanzienlijk grotere hond. De grote hond dook hard op mijn kleine hondje, die bevroor, draaide haar hoofd weg en gilde, maar dat mocht niet baten, de aanval was ingezet en de hond bleef haar aanvallen. Gelukkig hapte mijn hond niet terug, want ik vrees dat dit de agressie had verergerd.

Wonder boven wonder bleef ik zelf heel kalm en kon ik de aanvallende hond uiteindelijk uit haar modus halen door haar super vrolijk toe te spreken, haar aandacht te vangen en een grote frolic (stinkend koekje) voor haar neus te houden terwijl de eigenaar haar aan de halsband kon pakken met de klassieke opmerking "dat doet ie anders nooit". Mijn hondje kon hierdoor vluchten. Zij hield er een flinke beurse plek en een bloedende schaafwond (niet ernstig, gelukkig) aan over. Ik was mij kapot geschrokken en ik snapte daarna NOG beter waarom mensen gaan schreeuwen op zo’n moment. Maargoed, ik heb ook ervaren dat je het gedrag in sommige gevallen dus wel kunt doorbreken met iets positiefs. Toen ik de eigenaar wat vragen stelde bleek de aanvallende hond last te hebben van artrose waardoor ik vermoed dat pijn een grote motiverende rol speelde (en mijn hondje kan nogal druk en zenuwachtig doen…dat levert geen fijne combinatie op..)

 

Ik geloof dat ik een boek kan schrijven over dit onderwerp, sorry voor dit veel te lange artikel. Ik ga afronden met wat laatste algemene tips voor mensen die met hun hond zeer verantwoord aangelijnd lopen (omdat deze honden moeite hebben met andere honden) en die vervolgens belaagd worden door loslopende honden waarvan de eigenaar niets onderneemt:

 

  • Vertaal alle uitingen in de trend van ‘hij doet niets hoor’ naar: ‘sorry, maar ik kan mijn hond niet terug roepen, het gaat mij sowieso niet lukken, dus ik ga het ook niet meer proberen, sorry!’ Dit scheelt je een hele hoop negatieve frustratie.
  • Zie je de hond aankomen, spreek de hond heel vrolijk toe, vraag de aandacht en gooi een volle hand voer richting die hond terwijl je zelf direct omdraait en zo snel mogelijk maakt dat je wegkomt met jouw hond. (Hier heb ik zeer positieve ervaring mee, soms moet ik het meerdere keren inzetten, maar ik heb mijn hond zo wel een aantal keren veilig in de auto kunnen loodsen zonder dat ze werd aangevallen)
  • Geef de onbekende hond een opdracht, je zal versteld staan hoeveel onbekende honden gewoon braaf reageren wanneer je hen een ‘zit’ geeft. Bij mij heeft dit al meerdere keren gewerkt. De hond ging keurig zitten, ik beloonde de hond en er ontstond direct kalmte, omdat de aandacht was verlegd.
  • Blijf in beweging, wanneer je blijft staan om de tegemoetkomende hond op te wachten geef je alleen maar het signaal af dat interactie gewenst is. Wanneer je stug doorloopt wordt het al gauw saai voor de belager.
  • Geef jouw eigen hond non stop opdrachten en beloon dit actief. Doordat je de aandacht van jouw hond volledig op jezelf laat richten en jij ook alleen de aandacht op jouw eigen hond richt, worden jullie al gauw heel erg saai voor belagende honden.
  • Wanneer jouw hond echt doorbijt, leer je hond dan op een leuke manier een muilkorf te dragen, want ook al loopt de andere hond los, als jouw hond schade aanricht, ben jij in eerste instantie verantwoordelijk.
  • Roep naar de eigenaar dat jouw hond een besmettelijke ziekte heeft, haha. Dit is echt erg hoor, maar soms werkt het en komt de eigenaar toch ongerust in actie!
  • Als laatste: probeer vooral rustig te blijven en bedenk of er een betere plek of tijdstip is waarop je kunt gaan lopen. Natuurreservaten waar een aanlijnplicht geldt, industrieterreinen of: op plekken waar auto’s of fietsen rijden. Langs een autoweg is er minder (haast nul) kans op loslopende honden en jouw hond kan dan alsnog heerlijk voldoeninggevend snuffelen. Het is jammer voor jezelf, maar honden hebben hier weinig last van. Rond etenstijd gaan lopen kan ook een gouden tip zijn (tussen 18.00 uur en 20.00 uur zijn er over het algemeen aanzienlijk minder hondenmensen op de been in losloopgebieden..)

 

 

* lees ook het artikel over agressie gericht op mensen, klik hier

* meer lezen over dominantie bij honden, klik hier.

* meer lezen over angst bij honden, klik hier.

* meer lezen over corrigeren en traditionele correcties, klik hier.

 

Geschreven door Liselot Boersma, gedrag & welzijn deskundige (PgDip CABW) en eigenaar van HondenLot, januari 2017. Inclusief bronvermelding en digitale doorverwijzing wordt delen op prijs gesteld. Copy paste/directe overname is zonder schriftelijke toestemming niet toegestaan.

 

Klik hier om meer te lezen m.b.t. gedragstherapie.

 

 

Referenties:

  • K. Shepherd, Ladder of aggression. Horowitz D, Mills D.S., BSAVA Manual of Canine and Feline Behavioural Medicine, 2009
  • Mariti, C., Falaschi, C., Zilocchi, M., Fatjò, J., Sighieri, C., Ogi, A., Gazzano, A., Analysis of the intraspecific visual communication in the domestic dog (Canis familiaris): a pilot study on the case of calming signals, Journal of Veterinary Behavior (2017)
  • Mills, D., Braem Dube, M., & Zulch, H. (2013). Affective Processses and the Organisation of Behaviour. In Stress and Pheromonatherapy in Small Animal Clinical Behaviour (pp. 37-65). Oxford: Wiley Blackwell.
  • Overall, K.L., (2013). Manual of Clinical Behavioral Medicine for Dogs and Cats. St. Louis: Elsevier Mosby.
  • Panksepp, J. (1998) Affective neuroscience: The Foundations of Human and Animal Emotions. New York: Oxford University Press.

 

 

Meer lezen m.b.t. gedragstherapie: