Emoties - krachtige invloed op gedrag

All website content: © HondenLot | KVKnr: 69598886 | Westbeemster | mail: info@HondenLot.nl |

De krachtige invloed van emoties op gedrag


Waar men vroeger dacht dat honden puur en alleen in hun gedrag werden gemotiveerd door leerervaringen (zeer versimpeld: bij een positieve ervaring neemt het betreffende gedrag toe en bij een negatieve ervaring neemt het gedrag af), weet men inmiddels dat de hersenen van honden aanzienlijk complexer in elkaar zitten.


Diep binnenin de hersenen van honden zijn zogenaamde 'overlevingsmechanismen' actief die razendsnel kunnen reageren op waarnemingen, prikkels en ervaringen. Op zulke momenten spreken we van een emotionele reactie. Het einddoel van deze hersenactiviteit (emoties) is altijd het tegemoet komen aan de individuele welzijnsbehoefte van de hond op dat moment. Emoties hebben een zeer krachtige en motiverende invloed op gedrag.


Wanneer mensen problemen ervaren met gedrag van honden, dan is het voor een gedragstherapeut van groot belang om te achterhalen welk overlevingsmechanisme het gedrag aanstuurt. Door rekening te houden met onderliggende emoties kun je gedrag niet alleen veel beter begrijpen, maar ook veel beter beïnvloeden.


Op dit moment wordt er veel kennis aangeboden over de volgende 8 emotionele categoriën die gedrag sterk beïnvloeden.



De volgende drie emotionele categoriën zijn gerelateerd aan zelfbehoud (zelfbescherming).


Pijn

Pijn gedreven gedrag beschermt het lichaam tegen daadwerkelijke of potentiële fysieke schade. Het doel is om verdere schade te voorkomen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan vermijding en ontwijken, verandering in mobiliteit (stoppen met bewegen of mank lopen) of agressie, waarmee anderen op afstand kunnen worden gehouden.


Angst

Een gevoel waarbij er binnen de Engelse taal nog een prachtig onderscheid gemaakt kan worden tussen de termen ‘fear’ en ‘anxiety’. In het Nederlands zou je dit kunnen vertalen naar vrees (bang zijn) en ongerustheid of bezorgdheid, maar wij omschrijven beiden gevoelens vaak als angst. Het eerste betreft angst voor een bedreiging die concreet aanwezig is (een prikkel of situatie) en het tweede betreft het anticiperen op iets wat bedreigend is, zonder concrete bedreiging (‘anxiety’).

Dit systeem heeft als doel om de hond te beschermen en in veiligheid te brengen. Voorspelbaarheid speelt een grote rol. Bedreigingen voor zichzelf kunnen dit systeem activeren. Angst is een negatieve emotie die gepaard gaat met negatieve stress. Vele vormen van agressie worden aangestuurd door angst.

Ander gedrag wat door angst aangestuurd kan worden is o.a.: vluchten, bevriezen, vechten en plots heel druk doen (gedrag wat ik in losloopgebieden regelmatig door mensen verward zie worden met spel).


Paniek

Paniek is gerelateerd aan de bescherming die anderen een hond bieden (zoals de moederhond beschermend is voor een pup, maar dit kunnen later ook andere dieren zijn, waaronder mensen) en aan sociaal contact. Wanneer deze emotie geactiveerd wordt ontstaat er negatieve stress en een sterke drang naar het herstellen van dat (voor de hond zeer belangrijke) contact.

Paniek wordt bijvoorbeeld geactiveerd wanneer een hond verlatingsangst ervaart. Een betere term zou dan ook ‘verlating-gerelateerde problemen’ zijn, of verlatingspaniek. Het betreft in de meeste gevallen namelijk een gevoel van paniek. Gedrag wat hierdoor gemotiveerd kan worden is: huilen, janken, piepen, blaffen, sloopgedrag, stress-signalen en onzindelijkheid.


De volgende twee emotionele categoriën zijn gerelateerd aan het verkrijgen en uitbuiten van waardevolle bronnen.



Verlangen

Verlangen gedreven gedrag heeft vele vormen en heeft als doel het vergaren van bronnen die van belang zijn voor de hond. Basale dingen als dorst en honger vallen o.a. onder verlangen. Denk ook aan jagen (waar ook agressie bij aan te pas kan komen), speuren (de neus volgen), maar ook aan bedelen of aandacht vragen. Ook verlangen is dus een sterke motivator voor gedrag.


Frustratie

Deze emotie wordt geactiveerd wanneer het NIET lukt om verwachtingen waar te maken of wanneer de hond GEEN toegang kan krijgen tot bronnen die van persoonlijke waarde zijn voor de hond. Het is gerelateerd aan controle over bronnen en aan restricties, beperkingen en begrenzing. Gedrag wat door dit systeem in gang wordt gezet is meestal gericht op het doorbreken van die geblokkeerde toegang of controle. Veel voorkomend gedrag wat door frustratie wordt veroorzaakt is o.a. blaffen, happen, trekken (aan de lijn, waar ook in gebeten kan worden), uitvallen en jammeren (janken).


De volgende drie emotionele categoriën zijn gerelateerd aan sociaal contact.


Lust

Lust is verbonden aan de drang om voort te planten. Gedrag wat hierdoor in gang kan worden gezet is o.a. bestijgen, actief zoeken naar een partner (denk aan loopsheid) en hormonen spelen hierbij een grote rol.


Verzorging

Emoties die verbonden zijn aan het geven van ouderlijke zorg (aan pups) en algehele verzorging (kan ook naar anderen gericht zijn). Hierbij worden sociale banden versterkt. Denk bijvoorbeeld aan honden die vachtverzorging aan anderen geven, maar ook aan nestdrang of schijnzwangerschap, wat verlangen kan activeren.


Spel

Het betreft hier sociaal spelgedrag waarbij honden de mogelijkheid hebben om tijdens speelse interacties met anderen informatie over de ander te vergaren. Ook kunnen bepaalde vormen van agressie tijdens spel worden geoefend zonder dat het escaleert (zonder schade!). Veel informatie die een hond via spel opdoet kan niet op andere manieren vergaart worden. Sociaal spel betreft  altijd een positieve emotionele toestand.


Bovenstaande bevat nog slechts basale informatie (je kunt over elke emotionele categorie en de precieze werking binnen de hersenen nog wel een dik boek schrijven, dat gebeurt gelukkig ook), maar deze informatie kan al heel waardevol zijn. Door rekening te houden met emoties kun je veel gedrag al beter begrijpen en/of beïnvloeden. Kennis over de krachtige invloed van emoties zou dan ook standaard in het ‘pakket’ moeten zitten van gedragstherapeuten.



Geschreven door Liselot Boersma, gedrag & welzijn deskundige (PgDip CABW) en eigenaar van HondenLot, augustus 2017. Copy paste/directe overname van teksten of afbeeldingen is zonder schriftelijke toestemming niet toegestaan. Het delen van de URL van deze website pagina is wel toegestaan en wordt op prijs gesteld.


Meer lezen over hondentraining, klik hier.

Meer lezen m.b.t. gedragstherapie, klik hier.

Meer lezen over hondenwelzijn, klik hier



Onder meer gelezen:

- Kolb, B. & Whishaw (2011). An Introduction to brain and behavior 3rd edition.

- Mills, D., Braem Dube, M., Zulch, H. (2013). Stress and Pheromonatherapy in Small Animal Clinical Behaviour.

- Panksepp, J. (1998). Affective neuroscience

- Guidelines for the recognition and assessment of animal pain


Meer lezen m.b.t. gedragstherapie: